XII-wieczny Pontyfikał Płocki wrócił do diecezji

 
Pontyfikał Płocki – XII-wieczny kodeks ksiąg pontyfikalnych, zrabowany przez Niemców w czasie II wojny światowej, wrócił do diecezji płockiej. Uroczyste przekazanie Pontyfikału odbyło się 15 kwietnia w Ministerstwie Spraw Zagranicznych, z udziałem biskupa płockiego Piotra Libery, ministra Grzegorza Schetyny i ministra edukacji Bawarii Ludwiga Spaenle.
FOT. KAROLINA SIEMION-BIELSKA/MICHAŁ JASIULEWICZ/MSZ

Pontyfikał Płocki składa się z 214 kart pergaminowych o wymiarach 270 na 185 mm. Reprezentuje najstarszy typ pontyfikału, zwany pontyfikałem rzymsko-germańskim. Ta średniowieczna księga liturgiczna wróciła do Polski i do Płocka po 75 latach. Decyzję o zwrocie podjęło ministerstwo edukacji i wyznań, nauki i sztuki w niemieckiej Bawarii.

Dzieło zostało zrabowane przez Niemców we wrześniu 1939 r. Płock stracił wówczas także kielich z pateną księcia Konrada Mazowieckiego, relikwiarz św. Zygmunta oraz XII-wieczną Biblię Płocką. W 1940 r. starodruki wywieziono do Królewca, zostały zdeponowane w Bibliotece Uniwersyteckiej. W marcu 1945 r. dzieła te zostały wywiezione na zachód Niemiec. Część zabytków udało się odzyskać m.in. Biblię Płocką.

Od maja 1973 r. Pontyfikał znajdował się w zbiorach Bawarskiej Biblioteki Państwowej w Monachium, która nabyła go na licytacji w domu aukcyjnym Hartung&Karl, jako rękopis pochodzenia niemieckiego z XIV w., spisany na pergaminie w języku łacińskim. W 1977 r. dzieło odnaleźli polscy badacze. Od tego czasu Kuria Płocka czyniła starania o jego odzyskanie, wspierana przez MSZ, jednak Bawaria oddalała te wnioski. Na początku tego roku biskup płocki Piotr Libera zwrócił się z prośbą o zwrot Pontyfikału do dyrektora Bawarskiej Biblioteki Państwowej.

Obecnie do zwrotu zabytku przyczyniły się starania konsula generalnego RP w Monachium Justyny Lewańskiej. Pani konsul przyznaje, że obecny sukces był możliwy dzięki wieloletniemu zaangażowaniu konsulatu generalnego w Monachium i Biura Pełnomocnika ds. restytucji Dóbr Kultury w polskim MSZ.      

Przekazanie Pontyfikału płockiego odbyło się w Ministerstwie Spraw Zagranicznych. Stronę niemiecką reprezentowali: minister edukacji i wyznań, kultury i sztuki Ludwig Spaenle, dyrektor Bawarskiej Biblioteki Państwowej w Monachium Klaus Ceynowa, ambasador Niemiec w Polsce Rolf Nikel.

Klaus Ceynowa, dyrektor Bawarskiej Biblioteki Państwowej w Monachium informował, że Pontyfikał płocki był w złym stanie: szkody spowodowało zawilgocenie, papier był pofalowany papier, blok zabrudzony, oderwany grzbiet, przednia i tylna okładka zostały uszkodzone: „Poddaliśmy go restauracji, sporządziliśmy mikrofilm i przekazaliśmy go do Seminarium Duchownego w Płocku. Pod koniec lat 80. w sposób jednoznaczny stwierdzono jego autentyczność”, mówił Ceynowa.

Zapowiedział też, że Niemcy będą sukcesywnie dokonywali restytucji dzieł, które nie są ich własnością i że nie będą przechowywali niczego co „nie dostało się do niemieckich zasobów w sposób legalny”.

Stronę rządową polską reprezentował minister spraw zagranicznych Grzegorz Schetyna. Płocki zabytek osobiście odebrał bp Piotr Libera, a towarzyszył mu ks. kan. dr Dariusz Majewski – dyrektor Archiwum Diecezjalnego w Płocku oraz ks. kan. Stefan Cegłowski, proboszcz parafii katedralnej, były dyrektor Muzeum Diecezjalnego w Płocku. 

„Powrót Pontyfikału do Płock uzupełnia lukę w naszych najstarszych księgach rękopiśmiennych z XII wieku – podkreślał ks. biskup płocki Piotr Libera. – Znajdzie on swoje miejsce obok Biblii Płockiej, Ewangelii według św. Marka oraz Perykop Ewangelicznych, będąc ważnym świadkiem 940-letnich dziejów diecezji płockiej. Wszystko to potwierdza, że mamy do czynienia z prawdziwym skarbem nie tylko dla kultury naszego miasta i Kościoła, ale również skarbem kultury narodowej”, twierdził Pasterz Kościoła płockiego.

Manuskrypt zostanie umieszczony na ekspozycji w Muzeum Diecezjalnym w Płocku.

XII-wieczny Pontyfikał biskupów płockich jest najstarszym, kompletnie zachowanym pontyfikałem polskim.. Stanowi bogaty zasób wiedzy o obrzędach i duchowości średniowiecza w Polsce oraz na zachodzie Europy. Kodeks ten zawiera pełne świadectwo obrzędów pontyfikalnych odprawianych w polskich kościołach. Przez wiele stuleci był w stałym użyciu i aż do początku XVI w. stanowił swoisty wzorzec dla innych tego typu ksiąg. Pontyfikał Płocki jest typem pontyfikału rzymsko-germańskiego, który pojawił się w drugiej połowie X w.

Został napisany na pergaminie niemieckim jednym rodzajem pisma, tzw. minuskułą romańską. Jego zdobienie jest raczej ubogie. Na treść składają się opisy ceremonii, jakie sprawował biskup oraz inne obrzędy liturgiczne, nie sprawowane przez biskupa. Niezwykle interesujące są zawarte w nim opisy obrzędów: obłóczyn zakonnic (prawdopodobnie sióstr norbertanek z Płocka), obrzędów Wielkiej Soboty, czy najstarszy opis rezurekcji na ziemiach polskich. Pontyfikał zawiera opis egzorcyzmów nad osobą opętaną czy też ceremonie przysięgi lennej, jaką składał biskup płocki metropolicie gnieźnieńskiemu.

Wnikliwa analiza tekstu skłania do stwierdzenia, że Pontyfikał został napisany w połowie wieku XII., w czasach gdy biskupem płockim był Aleksander z Malonne (1129-1156), budowniczy płockiej katedry romańskiej. Jest bardzo prawdopodobne, że kodeks powstał w Płocku i był przeznaczony jako księga liturgiczna na potrzeby miejscowej katedry. Jego powrót do Płocka uzupełnia lukę w najstarszych diecezjalnych księgach rękopiśmiennych z XII w.

Wybitnym znawcą Pontyfikału Płockiego był ks. dr Antoni Podleś, który w 1986 r. opublikował w formie książkowej swój doktorat pt. „Pontyfikał Płocki z XII wieku”.

Proszę wpisać godzinę w prawidłowym formacie
SZUKAJ |
Wyślij intencję

Wypełnij poprawnie wszystkie pola

Błąd serwera, spróbuj ponownie!



Tu możesz wysłać intencję modlitewną. Otrzymają ją wybrane zgromadzenia zakonne i wspólnoty.

Dziękujemy za wysłanie intencji
Zapisz

Ta strona używa COOKIES. Z pomocą cookies zbieramy dane jedynie w celach statystycznych. Możesz usunąć pliki cookies z dysku twardego a także zablokować ich zapisywanie poprzez zmianę ustawień swojej przeglądarki.

x