Katedra

Katedra 2

Mówiąc o historii katedry mówimy tak naprawdę o trzech różnych budowlach. Pierwsza katedra wzniesiona została z drewna w wieku XI i to w niej pochowano Władysława Hermana. Kościół ten uległ zniszczeniu podczas najazdu Pomorzan w latach 1126-27. Już w roku 1130 zdecydowano się na odbudowę tej świątyni, tym razem z materiału o wiele trwalszego – z ciosów kamiennych.

Inicjatorem tej odbudowy był nie kto inny, jak biskup Aleksander z Malonne, związany także z historią Drzwi Płockich, jeden z wielu wybitnych mężów, którzy przewodzili diecezji płockiej. Konsekracja tego kościoła wzniesionego w stylu romańskim odbyła się w roku 1144, a w latach 1152-54 wprawiono słynne, wykonane w magdeburskim warsztacie Drzwi Płockie. Bryła i wykończenie ówczesnego kościoła były sumą doświadczeń budowniczych z różnych części Europy, którzy pracowali przy jego wznoszeniu. Wyraźnie widoczny jednak miał być styl budownictwa z kraju nadmozańskiego, skąd pochodził biskup Aleksander. Katedra w układzie trójnawowej bazyliki (w układzie tym nawa główna jest wyższa od bocznych, posiada własne oświetlenie) miała być z obydwu stron zamknięta półkolistymi apsydami. Do dziś kwestią sporną jest liczba wież, jakie miały się wznosić nad tą świątynią. Niektórzy badacze twierdzą, że wieże były dwie i flankowały zachodnią apsydę, inni znawcy uważają, że wieża była jedna i znajdowała się na skrzyżowaniu nawy głównej z nawą poprzeczną – transeptem. Domyślać się możemy ponadto, że nawa główna owej budowli przekryta była stropem, którego dekorację malarską zlecono malarzowi imieniem Günter.

Budowla ta, ówcześnie największa spośród polskich katedr, musiała robić wielkie wrażenie. Wincenty Kadłubek w swej kronice porównał ją do Świątyni Salomona. Nawet jeśli podejdziemy z dystansem do kadłubkowych doniesień, to i tak rysuje się nam obraz niezwykle okazałej katedry.

Katedra _2 Lutego

Uroczystości liturgiczne w Katedrze Płockiej (fot. Gość Niedzielny)

 

Dziejowa zawierucha

Niespokojny wiek XIII odcisnął swoje piętno na płockiej świątyni. Katedra spłonęła dwukrotnie – w roku 1217 oraz w 1234, następnie została zniszczona przez Prusów w 1234 i Litwinów w latach 1288-89. Prace remontowe prowadzono doraźnie i nie miały one charakteru gruntownej renowacji. Król Kazimierz Wielki w roku 1370 zobowiązał się do tego, że katedra zostanie odnowiona po jego śmierci. Tak się jednak nie stało i płocka świątynia popadała w dalszą ruinę. Budowla doczekała się lepszych czasów w wieku XV. Rok 1454 przyniósł gruntowną renowację, lecz już pod koniec tego stulecia, w roku 1492, trzeba było zdjąć dzwony z wieży, gdyż groziła ona zawaleniem. Powodem tych uszkodzeń miało być osuwanie się Wzgórza Tumskiego pod ciężarem świątyni. W roku 1530 pożar strawił południową nawę kościoła, po czym uległa ona zawaleniu.

Uczeni biskupi i włoscy artyści

 W dobie odrodzenia Płock przeżywał swój złoty wiek, związany z działalnością wybitnych biskupów-humanistów. Nic zatem dziwnego, że już w roku 1531 przystąpiono do odbudowy kościoła w duchu renesansowym. Na ten czas datujemy także umowę dotyczącą odbudowy katedry, zawartą między biskupem Andrzejem Krzyckim – późniejszym prymasem Polski, a włoskim architektem Bernardino de Gianotis. Nad dziełem odbudowy świątyni pracowali także inni włoscy artyści, związani z dworem krakowskim, tacy jak Giovanni Cini i Filip z Fiesole. Zaprojektowano wtedy kopułę na tamburze, wieńczącą skrzyżowanie nawy głównej z transeptem, nadając katedrze nieco włoskiego uroku. Odbudowa ta miała jednak bardzo szczególny charakter. Jak wykazały ostatnie badania, biskup i jego otoczenie przewidzieli rozebranie starej świątyni do fundamentów, wzmocnienie zarówno ich jak i osuwającej się skarpy oraz wzniesienie na nich nowego kościoła, do którego konstrukcji miano użyć materiału z budowli romańskiej. Mało tego, postanowiono nadać owej budowli historyzujący charakter, utrzymując rozwiązania romańskie, aby podkreślić ciągłość i „starożytność“ płockiej katedry. Powstał zatem zupełnie nowy kościół, który powtarzał gabaryty i układ przestrzenny budowli poprzedniej, zachowując naprzemienność podpór nawy głównej oraz treflowy układ części wschodniej. Nawiązanie okazało się na tyle udane, że sprawiło nie lada kłopot historykom sztuki, którzy próbowali zbadać historię katedry.

Katedra _nawa Boczna _detal

Nawa boczna Katedry Płockiej (fot. Gość Niedzielny)

 

Od Merliniego do Szyllera – katedra w różnych kostiumach

Kolejnym biskupem, który znacząco wpłynął na wygląd świątyni był Michał Jerzy Poniatowski, który zlecił Dominikowi Merliniemu – wybitnemu architektowi doby klasycyzmu – przebudowę uszkodzonej zachodniej fasady katedry. Miało to miejsce w latach 1784-87. W części zachodniej świątyni pojawiły się jońskie kolumny, ciężka attyka oraz gzymsy, murom nadano bardzo masywny wygląd. Dobudowano ponadto dwie kaplice: poświęconą Najświętszemu Sakramentowi oraz pod wezwaniem Świętego Zygmunta. Projektowi zarzucano jednak brak harmonii ze starszą częścią kościoła, która także wtedy przeszła gruntowną renowację.

Druga połowa XIX wieku przyniosła pogorszenie się stanu technicznego świątyni. Aby temu przeciwdziałać postanowiono dokonać kolejnej przebudowy. To ona właśnie nadała ostateczny wygląd bazylice katedralnej na Wzgórzu Tumskim.
W roku 1900 Jerzy Szyller podjął się przywrócenia kościołowi romańskiego charakteru. Architekt zdjął fasadę Merliniego, odkrywając tym samym półokrągły portal i rozetę. Rozebrał ponadto dużą cześć murów w ich górnej partii, aby używając nowej cegły, zabezpieczyć je przed ewentualną katastrofą budowlaną. Zrekonstruowano także rozebrane w XV wieku wieże w zachodniej części kościoła, aby nadać budowli bardziej średniowiecznego charakteru. Wizja Szyllera zmierzała do przywrócenia bazylice pierwotnego wyglądu, jednak jego zabiegi doprowadziły do powstania kościoła, który w takiej formie nigdy nie istniał. W tamtych czasach było to jednak zgodne z ówczesną sztuką konserwacji zabytków. W roku 1903 katedrę na nowo konsekrował biskup Jerzy Szembek. W latach 1904-16 powstała polichromia pędzla Władysława Drapiewskiego, która po dziś dzień zdobi wnętrze kościoła.

Katedra _Msza Po Wyborze Papieża

Msza św. w Katedrze Płockiej po wyborze papieża Franciszka (fot. Gość  Niedzielny)

 

Wiek XX

Burzliwe dzieje obydwu wojen światowych nie ominęły Tumskiego Wzgórza. Podczas I Wojny Światowej zniszczone zostały zabytkowe dzwony, a wrzesień 1939 przyniósł bombardowanie i uszkodzenie kaplicy św. Zygmunta oraz nawy bocznej. Po wojnie szybko uporano się ze zniszczeniami i w roku 1966 miały tu miejsce obchody tysiąclecia chrztu Polski z udziałem prymasa kardynała Stefana Wyszyńskiego oraz arcybiskupa Karola Wojtyły, który już jako papież Jan Paweł II nawiedził świątynię i 7 czerwca 1991 przewodniczył nabożeństwu. W roku 1982 w świątyni zainstalowano kopię Drzwi Płockich, których oryginał od przeszło siedmiu wieków znajduje się w Nowogrodzie Wielkim. Sto lat po renowacji bazyliki katedralnej dokonano ostatnich prac architektonicznych w prezbiterium, przesuwając w jego głąb ołtarz oraz przenosząc balustradę.

Katedra1

Stojąc na Wzgórzu Tumskim mamy przed oczyma świątynię, która przez wieki niejednokrotnie zmieniała swój wygląd. Niezmienna jest jednak idea wspaniałej katedry, która jest realnym znakiem wielowiekowej kultury i dziedzictwa Płocka.

Materiały źródłowe:

Kazimierz Askanas: „Sztuka Płocka“, Wydanie II rozszerzone i poprawione, Towarzystwo Naukowe Płockie, Płock 1985

Tadeusz Chrzanowski: „Sztuka w Polsce Piasstów i Jagiellonów“, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1993

Zygmunt Świechowski: „Sztuka Romańska w Polsce“; „Katalog Architektury Romańskiej w Polsce", Wydawnictwo DiG, Warszawa 2009

Aneta Bukowska, Maciej Trzeciecki: „Relikty architektury kamiennej na Wzgórzu Tumskim w Płocku – wyniki badań weryfikacyjnech“ w: ,,Architektura Romańska w Polsce. Nowe odkrycia i interpretacje.“, red. Tomasz Janiak, Muzeum Początków Państwa Polskiego, Gniezno 2009

Cytat dnia

W Peru spotkałem ludzi, których wiara jest prosta, radosna i pozbawiona nadmiernej troski, spotkałem ludzi, którzy żyją tym, "co Bóg da". Może w sensie duchowym to wyzwanie i dla nas, aby w czasie Adwentu właśnie tak spróbować wierzyć i ufać, aby w mocy Ducha Świętego stawać się misjonarzem i świadkiem, bo tak przypomina nam temat nowego roku duszpasterskiego, "jesteśmy napełnieni Duchem Świętym"

Bp. Piotr Libera
Polecamy
Księga XLIII Synodu Diecezji Płockiej

Księga „Gdzie jest Bóg, tam jest przyszłość”. XLIII Synod Diecezji Płockiej składa się z trzech części. W pierwszej zamieszczono 14 dekretów synodalnych (dokumentów głównych), opracowanych przez właściwe komisje synodalne. W drugiej części Księgi synodalnej znalazły się: statuty instytucji, instrukcje, regulaminy i wytyczne. W części trzeciej, oprócz nieodzownego materiału prawnego (Dekret Biskupa Płockiego, zwołujący Synod; Regulamin Synodalny itp.), zamieszczony został List pasterski Biskupa Płockiego na Wielki Post 2013 „Synod szkołą wędrowania z Kościołem, w Kościele i dla Kościoła”, wspomniany List pasterski na Niedzielę Synodalną, a także liczne, bogate w treści homilie i przemówienia Biskupa Piotra, wygłaszane podczas Sesji Plenarnych Synodu oraz przy innych okazjach, wykorzystywanych przez Biskupa dla krzewienia idei synodalnej w Diecezji.

zobacz więcej
Proszę wpisać godzinę w prawidłowym formacie
SZUKAJ |
Wyślij intencję

Wypełnij poprawnie wszystkie pola

Błąd serwera, spróbuj ponownie!



Tu możesz wysłać intencję modlitewną. Otrzymają ją wybrane zgromadzenia zakonne i wspólnoty.

Dziękujemy za wysłanie intencji
Zapisz

Ta strona używa COOKIES. Z pomocą cookies zbieramy dane jedynie w celach statystycznych. Możesz usunąć pliki cookies z dysku twardego a także zablokować ich zapisywanie poprzez zmianę ustawień swojej przeglądarki.

x