Drzwi płockie

Historia Drzwi Płockich pełna jest znaków zapytania i od dawna rozpala wyobraźnię badaczy. Uczeni zastanawiają się nad tym, kiedy i w jaki sposób zamówione z myślą o płockiej świątyni wrota trafiły do soboru św. Zofii w Nowogrodzie Wielkim, gdzie znajdują się do dzisiaj. Obecnie w Płocku możemy podziwiać kopię tego niezwykłego dzieła.

Drzwi jako dzieło sztuki ludwisarskiej nawiązuje do bogatej tradycji osadzania wspaniale dekorowanych wrót u wejścia do świątyni, która wywodzi się jeszcze z czasów przedchrześcijańskich. Podobnymi podwojami może poszczycić się niewiele kościołów w Europie. W Polsce możemy podziwiać drzwi katedry gnieźnieńskiej, ukazujące żywot Świętego Wojciecha. Innymi znanymi tego typu dziełami są wrota we włoskich kościołach San Zeno w Weronie czy Santa Sabina w Rzymie.

Aleksander z Malonne – światły i hojny gospodarz

Powstanie Drzwi Płockich należy połączyć z postacią Aleksandra z Malonne, biskupa  przybyłego na Mazowsze z kraju nadmozańskiego, czyli z terenów dzisiejszej Belgii. Biskup Aleksander zapisał się w historii Płocka jako hojny i bardzo świadomy fundator, którego rządy splotły się z okresem prosperity płockiego grodu. Jego postać w asyście dwóch diakonów została ukazana na drzwiach. Na wrotach znajduje się jeszcze jeden wizerunek duchownego – jest to Wichman, biskup Magdeburga w latach 1152-1154, który miał pośredniczyć w zamówieniu tego dzieła sztuki u lokalnych mistrzów. Dzięki tym informacjom jesteśmy w stanie datować powstanie dzieła właśnie na lata 1152-1154.

Drzwi wyjawiają nam jeszcze jedną tajemnicę swego powstania. Na dwóch płycinach dostrzec można postaci ich twórców. Jednym z nich, brodatym mistrzem zakładu odlewniczego jest Riguin, człowiek pochodzący, jak wskazuje jego imię, z rodzinnych stron biskupa Aleksandra, drugim zaś jego pomocnik Waismuth, którego imię wskazuje na pochodzenie saskie. Istotnym faktem jest zamówienie owego dzieła sztuki w Magdeburgu, będącym wówczas nie tylko bardzo ważnym ośrodkiem kościelnym, ale też prężnym centrum odlewnictwa. Można wnioskować więc, że Aleksander z Malonne bardzo dbał o wyposażenie swojej świątyni.

Credo – tajemnica Drzwi Płockich

Drzwi Płockie podzielone zostały na 29 pól wykonanych z brązowych płyt, przymocowanych do drewnianych drzwi. Poszczególne pola dzieli bordiura z ornamentem roślinnym. Rozmiar drzwi robi wrażenie. Mierzą one 3,6 m wysokości, a każde z dwu skrzydeł szerokie jest na 1,2 m, co czyni je większymi od młodszych o trzy dekady Drzwi Gnieźnieńskich.

Na wrotach ukazane zostały sceny ze Starego i Nowego Testamentu, postaci fantastyczne i alegoryczne. Pierwotny układ kwater jest jednak zaburzony, dlatego niełatwe było odczytanie bogatego i pierwotnie spójnego programu ikonograficznego drzwi. Kluczem do rozszyfrowania programu jest wypowiadane przez wiernych w koście Credo Apostolorum – Apostolskie Wyznanie Wiary. Stara tradycja chrześcijańska mówi o tym, że każdy z apostołów przed udaniem się na misję ewangelizacyjną miał sformułować jedną z prawd wiary.

Drzwi Duze -001

Sceny widoczne na kwaterach odwołują się więc do kolejnych z XII prawd wiary. Na górze lewego skrzydła widzimy kolegium apostołów, na innych reliefach można odnaleźć wizerunek Józefa z Arymatei oraz Nikodema, scenę zstąpienia Chrystusa do otchłani (opatrzoną łacińską inskrypcją), jak również scenę pustego Grobu Bożego z przedstawieniem trzech niewiast. Z kolei „grzechów odpuszczenie“ sugerują nam nie tylko wspomniane zstąpienie do piekieł, ale przede wszystkim śmierć Chrystusa na krzyżu oraz płycina z wyobrażeniem cnót męstwa i ubóstwa, triumfującymi nad wrogami. Męstwo i Ubóstwo wyobrażone zostały tutaj jako zbrojni wojowie, ukazani z siedmiolistnym drzewem cnót. Kulminacyjną sceną Drzwi Płockich jest znajdujący się na górze prawego skrzydła  Maiestas Domini – przedstawienie Pana na majestacie w otoczeniu czterech istot żyjących (Czterech Ewangelistów) z wizji proroka Ezechiela.

Wejście do płockiej świątyni jest zatem niczym drogowskaz kierujący wiernych przekraczających jej progi na zbawienną ścieżkę wiary. Jak pisze ks. prof. dr hab. Ryszard Knapiński, „dzieło to dodaje splendoru zabytkowej świątyni od czasów jej powstania i współcześnie służy ewangelizacji przez sztukę, gdyż do wiary dochodzi się także przez patrzenie (fides ex visu), tak więc Drzwi Płockie są dla nas Bramą Wiary (Porta Fidei)”.

Losy drzwi

Jak uważają badacze, jeszcze w średniowieczu Drzwi Płockie opuściły w niewyjaśnionych okolicznościach miasto i znalazły się w soborze świętej Zofii w Nowogrodzie Wielkim. Istnieje kilka hipotez dotyczących ich przeniesienia, według jednej miały one zostać zrabowane przez Litwinów podczas ich wyprawy na Mazowsze. Inni znawcy tematu twierdzą, że duchowieństwo polskie bądź książę płocki przekazali je w darze duchowieństwu księciu nowogrodzkiemu, Szymonowi Lingwenowi, bratu Władysława Jagiełły. Drzwi być może trafiły do Nowogrodu niedługo po ich wykonaniu, bo już w 1170 roku. Temat ten jest powodem nieustannej debaty historyków.

Parokrotnie demontowane i na nowo składane wrota straciły pierwotny układ scen. Dodano inskrypcje w cyrylicy, powstało ponadto kilka nowych płycin. Jedną z nich jest wizerunek mistrza Abrahama, który podejmował nad drzwiami prace. Postanowił on upamiętnić się na podobieństwo Riquina i Waismutha. Przemieszanie płycin i dodanie nowych przedstawień było powodem trudności w odczytaniu programu ikonograficznego dzieła, tym trudniejszego do zrozumienia w posługującym się nieco innym zestawem przedstawień prawosławiu.

Już przed II wojną światową myślano o wykupie Drzwi Płockich z Nowogrodu, nawet za równowartość ich wagi w złocie. Jednak dzięki staraniom dr inż. Jakuba Chojnackiego, Prezesa Towarzystwa Naukowego Płockiego, w Pracowniach Konserwacji Zabytków ze Szczecina i Warszawy udało się stworzyć kopię drzwi. Wrota zostały uroczyście poświęcone 28 lutego 1982 roku. Drzwi zawieszono w przedsionku zachodnim płockiej katedry, gdzie podziwiać je można do dzisiaj.

Materiały źródłowe:

Kazimierz Askanas: „Sztuka Płocka“, Wydanie II rozszerzone i poprawione, Towarzystwo Naukowe Płockie, Płock 1985

Tadeusz Chrzanowski: „Sztuka w Polsce Piasstów i Jagiellonów“, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1993

Ryszard Knapiński: „Porta Fidei, Brama Wiary, Romańskie Drzwi Płockie w Nowogrodzie Wielkim", Książnica Płocka im. Władysława Broniewskiego, Płock 2012

Zygmunt Świechowski: „Sztuka Romańska w Polsce“, Arkady, Warszawa 1982

Cytat dnia

Obserwując otaczającą nas rzeczywistość trudno jest oprzeć się wrażeniu, że współczesny świat to taki całoroczny sklep bożonarodzeniowy z angielskiego Stradford. Trudno w nim znaleźć Boga. Ten świat tworzy sobie własnych „bogów”. Nie ma w nim miejsca dla „Niemowlęcia owiniętego w pieluszki i leżącego w żłobie”.

bp Mirosław Milewski
Polecamy
Księga XLIII Synodu Diecezji Płockiej

Księga „Gdzie jest Bóg, tam jest przyszłość”. XLIII Synod Diecezji Płockiej składa się z trzech części. W pierwszej zamieszczono 14 dekretów synodalnych (dokumentów głównych), opracowanych przez właściwe komisje synodalne. W drugiej części Księgi synodalnej znalazły się: statuty instytucji, instrukcje, regulaminy i wytyczne. W części trzeciej, oprócz nieodzownego materiału prawnego (Dekret Biskupa Płockiego, zwołujący Synod; Regulamin Synodalny itp.), zamieszczony został List pasterski Biskupa Płockiego na Wielki Post 2013 „Synod szkołą wędrowania z Kościołem, w Kościele i dla Kościoła”, wspomniany List pasterski na Niedzielę Synodalną, a także liczne, bogate w treści homilie i przemówienia Biskupa Piotra, wygłaszane podczas Sesji Plenarnych Synodu oraz przy innych okazjach, wykorzystywanych przez Biskupa dla krzewienia idei synodalnej w Diecezji.

SPIS TREŚCI GDZIE KUPIĆ?

zobacz więcej
Proszę wpisać godzinę w prawidłowym formacie
SZUKAJ |
Wyślij intencję

Wypełnij poprawnie wszystkie pola

Błąd serwera, spróbuj ponownie!



Tu możesz wysłać intencję modlitewną. Otrzymają ją wybrane zgromadzenia zakonne i wspólnoty.

Dziękujemy za wysłanie intencji
Zapisz

Ta strona używa COOKIES. Z pomocą cookies zbieramy dane jedynie w celach statystycznych. Możesz usunąć pliki cookies z dysku twardego a także zablokować ich zapisywanie poprzez zmianę ustawień swojej przeglądarki.

x